Nieuw was lange tijd de standaard. Een nieuwe bank, nieuwe kleding, nieuw gereedschap of nieuwe materialen: als iets vervangen moest worden, was de meest voor de hand liggende oplossing vaak om iets nieuws te kopen.
Die manier van denken is de afgelopen jaren langzaam aan het veranderen. Tweedehands spullen zijn allang niet meer alleen interessant voor mensen die geld willen besparen. Steeds meer mensen kijken ook naar de kwaliteit van gebruikte spullen, de mogelijkheden om iets te repareren en de voordelen van een product dat nog prima een ronde mee kan.
Die verandering beperkt zich bovendien niet tot de spullen die op zolder of in de garage liggen. Ook bedrijven kijken steeds vaker naar manieren om materialen langer te gebruiken, onderdelen opnieuw in te zetten en grondstoffen opnieuw te verwerken. Wat vroeger al snel als afval werd gezien, kan tegenwoordig soms nog waarde hebben.
Tweedehands is voor veel mensen een logische keuze geworden
Wie tegenwoordig op zoek is naar een fiets, meubelstuk, telefoon of stuk gereedschap, kijkt lang niet altijd meer alleen naar nieuwe producten. Online marktplaatsen en tweedehandswinkels hebben het aanbod veel toegankelijker gemaakt.
Daar zijn verschillende redenen voor. Natuurlijk speelt de prijs een rol. Een gebruikt product kan aanzienlijk goedkoper zijn dan een nieuw exemplaar. Maar tweedehands kopen kan ook interessant zijn omdat producten langer worden gebruikt. Wanneer een bruikbaar product een nieuwe eigenaar krijgt, hoeft er voor die gebruiker niet direct iets nieuws te worden gemaakt.
Volgens Milieu Centraal kan langer gebruik van spullen bijdragen aan het besparen van grondstoffen, energie en afval. Daarbij is het wel belangrijk om niet te doen alsof tweedehands altijd automatisch de beste keuze is. Bij sommige producten kan een nieuw en veel zuiniger exemplaar uiteindelijk een betere keuze zijn, bijvoorbeeld wanneer een oud apparaat veel meer energie verbruikt.
Dat laat zien dat hergebruik vooral draait om bewust kijken naar wat nog bruikbaar is. Niet alles hoeft bewaard te worden, maar ook niet alles hoeft meteen te worden vervangen.
Bedrijven kijken steeds vaker naar wat er al is
Dezelfde gedachte zien we ook terug bij bedrijven. Binnen de circulaire economie draait het niet alleen om recycling. Producten en materialen kunnen op verschillende manieren langer in gebruik blijven.
Een onderdeel kan bijvoorbeeld worden gerepareerd. Een product kan worden opgeknapt en opnieuw verkocht. Materialen kunnen opnieuw worden gebruikt of, wanneer dat niet meer mogelijk is, worden verwerkt tot grondstof voor iets nieuws.
RVO beschrijft verschillende strategieën om zuiniger met grondstoffen om te gaan. Daarbij gaat het onder meer om het verminderen van grondstoffengebruik, het verlengen van de levensduur van producten en het verwerken van materialen wanneer hergebruik niet meer mogelijk is.
Dat is een belangrijk verschil. Een gebruikte stoel die rechtstreeks naar een nieuwe eigenaar gaat, krijgt een tweede leven zonder dat er veel aan hoeft te veranderen. Een materiaal dat eerst wordt verwerkt voordat het opnieuw kan worden toegepast, zit weer in een andere fase van de circulaire keten.
Beide voorbeelden kunnen ervoor zorgen dat materialen minder snel verloren gaan.
Van gebruikte materialen naar nieuwe toepassingen
Een van de bekendste vormen van hergebruik is recycling. Daarbij wordt een materiaal verwerkt zodat het opnieuw als grondstof kan worden ingezet.
Dat gebeurt bijvoorbeeld met papier, glas, metaal en verschillende soorten kunststof. De mogelijkheden verschillen echter per materiaal en toepassing. Niet ieder materiaal kan onbeperkt opnieuw worden gebruikt zonder dat de eigenschappen veranderen. Ook kunnen vervuiling, slijtage of bepaalde stoffen ervoor zorgen dat recycling ingewikkelder wordt.
Toch wordt er steeds meer gekeken naar manieren om materialen zo lang mogelijk in de kringloop te houden. Het RIVM noemt onder meer het repareren van producten en het maken van nieuwe materialen uit bestaande grondstoffen als voorbeelden van een circulaire economie.
Ook binnen de kunststofindustrie wordt onderzocht en toegepast hoe gerecyclede grondstoffen opnieuw kunnen worden gebruikt. Afhankelijk van het materiaal, de kwaliteitseisen en de uiteindelijke toepassing kunnen gerecyclede kunststoffen een rol spelen bij de productie van nieuwe producten, waaronder kunststof profielen.
Daarbij is nuance belangrijk. Het ene kunststofproduct stelt andere eisen dan het andere. Een profiel voor een eenvoudige toepassing heeft bijvoorbeeld mogelijk andere technische eisen dan een onderdeel dat onder zware belasting of in een specifieke industriële omgeving wordt gebruikt. Hergebruik van materiaal is dus niet alleen een kwestie van oud kunststof verzamelen en er automatisch iets nieuws van maken.
Ook gebruikte materialen kunnen nog waarde hebben
Dat iets niet meer nodig is voor de oorspronkelijke eigenaar, betekent niet automatisch dat het waardeloos is. Juist dat idee vormt de basis van de tweedehandsmarkt.
Een ondernemer die materiaal overhoudt na een project, kan daar niets meer aan hebben. Voor iemand anders kan precies datzelfde materiaal juist goed van pas komen. Hetzelfde geldt voor meubels uit een kantoor, machines, gereedschap of onderdelen die nog in goede staat zijn.
Daarbij kunnen ook specifieke materialen interessant zijn voor hergebruik. Denk bijvoorbeeld aan overgebleven platen, bevestigingsmateriaal of T profielen of andere profielen die niet meer nodig zijn binnen een project, maar nog wel bruikbaar zijn.
Natuurlijk moet bij technische materialen altijd worden gekeken naar de staat en geschiktheid. Beschadigde of versleten onderdelen zijn niet automatisch geschikt voor hergebruik. Zeker wanneer veiligheid of draagkracht belangrijk is, moet goed worden beoordeeld of een materiaal nog aan de eisen voldoet.
Maar wanneer iets nog bruikbaar is, kan het aanbieden aan een andere gebruiker een eenvoudige manier zijn om de levensduur te verlengen.
Een tweede leven begint vaak met een andere eigenaar
Hergebruik hoeft niet ingewikkeld te zijn. Soms begint het simpelweg met de beslissing om iets niet weg te gooien.
Door spullen te verkopen, door te geven of opnieuw te gebruiken, blijven producten langer in omloop. Dat kan gaan om een oude kast, maar net zo goed om gereedschap, bouwmaterialen of andere bruikbare spullen.
Voor consumenten en bedrijven geldt uiteindelijk dezelfde eenvoudige gedachte: voordat iets wordt afgedankt, is het de moeite waard om te kijken of het nog waarde heeft.
Want niet alles wat gebruikt is, is aan het einde van zijn levensduur. Soms heeft het alleen nog geen nieuwe eigenaar gevonden.